Słownik pojęć satyrycznych
Wydanie z · Redakcja: pracownia StanMir Studio
W briefach i rozmowach o zleceniach pojęcia satyryczne latają jak konfetti — często wymiennie, choć znaczą co innego. Mały słownik redakcyjny pozwoli precyzyjnie nazwać, czego Państwo chcą; rysownikowi oszczędzi zgadywania, a Państwu — niespodzianek.
Satyra
Gatunek-parasol: ośmieszająca krytyka zjawisk, obyczajów, instytucji. Satyra ma adres (coś piętnuje) i dystans (przesada, ironia). Bez adresu zostaje humor; bez dystansu — publicystyka.
Karykatura
Przerysowanie cech charakterystycznych — najczęściej konkretnej osoby, ale też typu („urzędnik”, „audytor”). W tej pracowni karykatura osobista powstaje wyłącznie jako życzliwa i za wiedzą zainteresowanych (kontekst prezentowy); satyra publiczna celuje w typy i zjawiska.
Pastisz
Pastisz naśladuje cudzy styl z sympatią — to hołd w przebraniu naśladownictwa. W rysunku: praca „w manierze dawnych mistrzów” o dzisiejszym temacie. Uwaga briefowa: pastisz wymaga, by odbiorca znał oryginał — inaczej żart leci w pustkę.
Parodia
Krzywe zwierciadło konkretnego dzieła lub konwencji — nie stylu w ogóle (to pastisz), lecz rozpoznawalnego wzorca: plakatu, sceny filmowej, układu okładki. Prawo autorskie wprost dopuszcza parodię „w granicach praw gatunku” — pisaliśmy o tym w depeszy o granicach prawa.
Groteska
Groteska — przesada aż po absurd i deformację: światy niemożliwe, proporcje z koszmaru, śmiech podszyty niepokojem. Potężna, gdy absurd ma kierunek; męcząca, gdy jest celem samym w sobie.
Pamflet
Pamflet to satyra bojowa — ostra, imienna, publicystyczna. Historycznie ważny, współcześnie ryzykowny i poza profilem tej pracowni: nasz żart kłuje zjawiska, nie ludzi.
Ironia i sarkazm
Ironia mówi jedno, znaczy drugie — wymaga wspólnego kodu z odbiorcą; sarkazm to ironia z pazurami. W rysunku ironię niesie zderzenie obrazu z podpisem — klasyczne narzędzie z anatomii żartu.
Ściąga do briefu
| Chcę… | Zamawiam |
|---|---|
| żart o zjawisku do druku | satyrę (rysunek prasowy) |
| życzliwy portret jubilata | karykaturę prezentową |
| dzisiejszy temat w stylu retro | pastisz |
| przeróbkę znanego wzorca | parodię |
| absurd z dreszczem | groteskę |
Słownik w garści? Blankiet wyceny przyjmie brief w dowolnym z tych gatunków — z wyjątkiem pamfletu, za co bohaterowie Państwa firm będą wdzięczni.